Από την 1η Απριλίου ξεκινά για χιλιάδες ιδιοκτήτες η υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδων, ανοίγοντας ένα «παράθυρο συμμόρφωσης» που συνδυάζει υποχρεώσεις, ελέγχους και πλέον πιο στοχευμένα πρόστιμα. Οι καθαρισμοί οικοπέδων επιστρέφουν στο προσκήνιο, όχι ως μια τυπική διαδικασία, αλλά ως βασικό εργαλείο πρόληψης πριν την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου.
Το πλαίσιο είναι σαφές: οι ιδιοκτήτες οικοπέδων υποχρεούνται να απομακρύνουν ξερά χόρτα, κλαδιά και εύφλεκτα υλικά, διασφαλίζοντας ότι οι εκτάσεις τους δεν αποτελούν εστία κινδύνου για την εκδήλωση ή την εξάπλωση πυρκαγιάς. Η υποχρέωση αφορά τόσο εντός σχεδίου περιοχές όσο και οικισμούς και ζώνες κοντά σε κατοικίες, όπου ο κίνδυνος μετάδοσης φωτιάς είναι αυξημένος.
Οι καθαρισμοί ξεκινούν την 1η Απριλίου και εκτείνονται έως τις 31 Μαΐου, ενώ με βάση το νέο πλαίσιο του νομοσχεδίου «Ενεργή Μάχη» η προθεσμία μπορεί να παραταθεί έως και τις 15 Ιουνίου τόσο για τον καθαρισμό όσο και για την υποβολή της δήλωσης. Το προηγούμενο διάστημα έχει δείξει ότι οι παρατάσεις αποτελούν πιθανό σενάριο, ιδίως όταν καταγράφονται δυσκολίες συμμόρφωσης.
Η υποχρέωση, ωστόσο, δεν εξαντλείται σε έναν αρχικό καθαρισμό, καθώς οι ιδιοκτήτες οφείλουν να διατηρούν τα οικόπεδα καθαρά καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, που ξεκινά την 1η Μαΐου και λήγει στις 31 Οκτωβρίου.
Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, η εφαρμογή του μέτρου φέτος αναμένεται να συνοδευτεί από πιο συστηματικούς ελέγχους. Οι δήμοι καλούνται να εντοπίσουν ακαθάριστα οικόπεδα, να ειδοποιήσουν τους ιδιοκτήτες και, όπου δεν υπάρχει ανταπόκριση, να προχωρήσουν σε κυρώσεις ή ακόμη και σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό με το σύνολο της σχετικής δαπάνης να καταλογίζεται στους ιδιοκτήτες, πέραν των προβλεπόμενων προστίμων.
Όπως προκύπτει από το νέο νομικό πλαίσιο, ο καθαρισμός των οικοπέδων εντάσσεται πλέον σε ένα ενιαίο σύστημα πρόληψης που συνδέει την πράξη του καθαρισμού με την υποχρεωτική δήλωση, τους ελέγχους και την παρέμβαση των αρχών. Με άλλα λόγια, η συμμόρφωση δεν κρίνεται μόνο από το αν καθαρίστηκε ένα οικόπεδο, αλλά και από το αν αυτό δηλώθηκε και μπορεί να ελεγχθεί.
Η εικόνα από τα προηγούμενα χρόνια αποτυπώνει και την έκταση του μέτρου. Το 2025 υποβλήθηκαν περίπου 701.823 δηλώσεις καθαρισμού, ενώ το 2024 είχαν φτάσει τις 833.722 δηλώσεις, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για μια διαδικασία που αφορά πλέον εκατοντάδες χιλιάδες ιδιοκτησίες σε όλη τη χώρα.
Πώς υποβάλλεται η δήλωση καθαρισμού των οικοπέδων
Η δήλωση καθαρισμού πραγματοποιείται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας akatharista.apps.gov.gr, με τους ιδιοκτήτες να εισέρχονται χρησιμοποιώντας τους προσωπικούς τους κωδικούς Taxisnet. Μετά την είσοδο, επιλέγουν το ακίνητο που τους αφορά, είτε μέσω αυτόματης εμφάνισης από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ είτε με χειροκίνητη καταχώριση στοιχείων, όπως ο δήμος, η διεύθυνση ή ο ΚΑΕΚ. Στη συνέχεια δηλώνουν ότι έχει πραγματοποιηθεί ο απαιτούμενος καθαρισμός, σύμφωνα με τις προδιαγραφές που προβλέπονται, και προχωρούν στην οριστική υποβολή της δήλωσης, η οποία καταγράφεται στο σύστημα και αποτελεί το βασικό αποδεικτικό συμμόρφωσης σε περίπτωση ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές.
Τι περιλαμβάνει ο καθαρισμός οικοπέδων
Ο καθαρισμός των οικοπέδων δεν περιορίζεται σε μια απλή αποψίλωση, αλλά περιλαμβάνει μια σειρά παρεμβάσεων με στόχο τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιάς. Συγκεκριμένα, απαιτείται η απομάκρυνση ξερών χόρτων, κλαδιών και κάθε εύφλεκτης ύλης, η αποκοπή και απομάκρυνση της χαμηλής βλάστησης, καθώς και η απομάκρυνση εγκαταλελειμμένων υλικών ή απορριμμάτων που μπορούν να λειτουργήσουν ως καύσιμη ύλη. Παράλληλα, προβλέπεται η αποψίλωση σε σημεία κοντά σε περιφράξεις, δρόμους και κτίσματα, ώστε να περιορίζεται η δυνατότητα μετάδοσης φωτιάς, ενώ κρίσιμο στοιχείο αποτελεί και η απομάκρυνση της κομμένης βιομάζας από το οικόπεδο, καθώς η παραμονή της στον χώρο μπορεί να διατηρήσει τον κίνδυνο.
Πρόστιμα και κυρώσεις: Τα ποσά, οι προϋποθέσεις και τι αλλάζει το 2026
Από φέτος, το καθεστώς κυρώσεων γίνεται πιο συγκεκριμένο και διαφοροποιημένο, εισάγοντας σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στις παραβάσεις.
Για τη οικόπεδο που δεν έχει καθαριστεί, το πρόστιμο καθορίζεται σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ, γεγονός που αυξάνει σημαντικά την επιβάρυνση για μεγαλύτερες ιδιοκτησίες.
Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, προβλέπεται διαφοροποίηση: αν το οικόπεδο δεν έχει καθαριστεί, επιβάλλεται πρόστιμο 500 ευρώ, ενώ αν έχει καθαριστεί αλλά δεν έχει δηλωθεί, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ, αναδεικνύοντας τη δήλωση ως αυτοτελή υποχρέωση.
Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το πλαίσιο για την ψευδή δήλωση, καθώς προβλέπεται πρόστιμο έως και 5.000 ευρώ, ενώ μπορεί να επιβληθεί και ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών, σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι έχει δηλωθεί καθαρισμός που δεν έχει πραγματοποιηθεί.
Παράλληλα, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, ο δήμος μπορεί να προχωρήσει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό και να καταλογίσει το σύνολο της δαπάνης στον ιδιοκτήτη, αυξάνοντας περαιτέρω το τελικό κόστος.
Πώς θα γίνονται οι έλεγχοι και ποιοι τους διενεργούν
Οι έλεγχοι πραγματοποιούνται σε δύο επίπεδα. Οι δήμοι έχουν την ευθύνη ενημέρωσης των ιδιοκτητών, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων επί των δηλώσεων και τη διαπίστωση παραβάσεων, ενώ μπορούν να προχωρούν και σε αυτεπάγγελτους καθαρισμούς.
Παράλληλα, η Πυροσβεστική αποκτά ενισχυμένο ρόλο, καθώς παρεμβαίνει μετά από καταγγελίες, διενεργεί ελέγχους και επιβάλλει κυρώσεις, ενισχύοντας το σύστημα επιτήρησης. Η διασύνδεση της πλατφόρμας με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς επιτρέπει πλέον πιο στοχευμένους ελέγχους, οδηγώντας σε μια πιο αυστηρή και συστηματική εφαρμογή του μέτρου.
Την ίδια στιγμή, το μέτρο εξακολουθεί να δοκιμάζεται στην πράξη, με τους δήμους να καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην αυστηρότητα των ελέγχων και στις πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής. Ζητήματα όπως η διαχείριση της κομμένης βιομάζας ή ο εντοπισμός ιδιοκτητών παραμένουν ανοιχτά, δείχνοντας ότι η επιτυχία του μέτρου δεν εξαρτάται μόνο από το θεσμικό πλαίσιο.
